ZANDVLIET – Goed nieuws voor wie wil trouwen in het oud gemeentehuis van Zandvliet aan de Spaansemolenstraat. Het kan mogelijks opnieuw, want het district zette het licht daarvoor op groen tijdens de laatste raad van 2025. “Het kan evenwel nog enige tijd duren voor er het eerste ja-woord wordt uitgesproken”, zegt districtsburgemeester Zander Vliegen (PRO2040).
“Het oud gemeentehuis van Zandvliet beantwoordt aan de wettelijke voorwaarden en beschikt over de nodige ceremoniële uitstraling. Om deze redenen wenst het district Berendrecht-Zandvliet-Lillo dat deze locatie wordt aangeduid als alternatieve huwelijkslocatie na goedkeuring door de gemeenteraad”, klonk het op de jongste districtsraad. Het besluit werd eenparig goedgekeurd.
Het feit dat koppels opnieuw het ja-woord kunnen geven in het oud gemeentehuis, zou in elk geval een goede zaak zijn. Er was al heel wat vraag van trouwlustigen om daar te kunnen huwen. Maar trouwen is nog niet meteen voor nu.
Het kiezen voor een alternatieve huwelijkslocatie wordt in ons land geregeld door het Burgerlijk Wetboek. Daarin staat dat de gemeenteraad bevoegd is om andere plaatsen aan te duiden dan het gemeente- of districtshuis om te huwen. In dit geval is het dus de stad Antwerpen die dat in een nieuw gemeentebesluit moet vastleggen.
Op aandringen van Zander Vliegen heeft Antwerpen aan alle districten de vraag gesteld of er belangstelling was voor andere locaties. ’t Stad wil zo in één gemeenteraad alle nieuw voorgestelde huwelijkslocaties in één gemeenteraadsbesluit opnemen. Het polderdistrict schuift dus het oud gemeentehuis naar voren.
Zander Vliegen: “De eerste stap die we hebben gezet, was door in december een positief advies naar ’t Stad te sturen. Voor alle duidelijkheid, dat wil nog niet zeggen dat we nu al huwelijken kunnen voltrekken. Het is nu wachten op de beslissing van de gemeenteraad. De toestand van het oud gemeentehuis is nu nog ontoereikend om er te kunnen trouwen. Dat moet eerst in orde worden gebracht door de Stad en dan moeten er nog praktische zaken worden geregeld, zoals het personeel en een aanpassing van het retributiereglement.”
Lange geschiedenis
Jarenlang probeerde het district de verkoop van de gemeentehuizen tegen te houden. Tevergeefs. In het begin van deze eeuw had Antwerpen dringend geld nodig voor haar pensioenfonds. Het enige wat uit de brand werd gesleept, was dat de gevel van het gebouw werd bewaard.
Lokaal erfgoed
Het oud gemeentehuis van Zandvliet vormt een belangrijk stuk lokaal erfgoed en herinnert aan de periode waarin Zandvliet een zelfstandige gemeente was, vóór de fusie met Antwerpen. Het gebouw dateert uit de 19e eeuw en weerspiegelt de bestuurlijke en maatschappelijke rol die het dorp toen vervulde binnen de Antwerpse polderstreek.
Vanachter de sobere bakstenen gevel werden beslissingen genomen die het dagelijkse leven van de inwoners bepaalden. Hier vergaderde de gemeenteraad, werden akten ondertekend en vonden officiële plechtigheden plaats. Het gemeentehuis was niet alleen een administratief centrum, maar ook een ontmoetingsplek waar inwoners hun weg vonden naar het lokale bestuur.
De architectuur weerspiegelt de functie die het gebouw vervulde: sober, degelijk en gericht op duurzaamheid. De symmetrische gevel en het gebruik van baksteen sluiten aan bij de stijl van openbare gebouwen uit de 19e eeuw, waarin gezag en betrouwbaarheid centraal stonden.
Het gebouw dateert uit 1876 en werd ontworpen door de Antwerpse bouwmeester Frans Jan de Heyden. De aankoop van de grond, de uitvoering van de werken en de meubilering kostten samen 17.000 frank. Het is meteen het oudste gemeentehuis in de Polder. Dat van Berendrecht stamt uit 1892. Tot 1876 beschikte Zandvliet dus over geen eigen gemeentehuis. De raad hield zijn besprekingen in een of ander café. In 1843 stelde burgemeester Bril voor om alle herbergiers samen te brengen om bij loting te beslissen in welke cafés de raad zou samenkomen.
Fusie
Met de gemeentefusie in de 20e eeuw verloor Zandvliet zijn zelfstandige status en daarmee ook de oorspronkelijke functie van het gemeentehuis. Toch bleef het pand behouden en kreeg het een andere invulling. Zo bleef het gebouw deel uitmaken van het collectieve geheugen van het dorp.
Vandaag vormt het oude gemeentehuis een belangrijk erfgoedelement binnen Zandvliet. Het herinnert aan een tijd van lokaal bestuur, nabijheid en gemeenschapszin, en blijft een zichtbaar symbool van het historische verleden van de Antwerpse poldergemeente. Het huist nu ook het buurtsecretariaat en faciliteert bijeenkomsten van enkele verenigingen.
Laatste huwelijk
Achterhalen wie het laatste koppel was dat trouwde in het oud gemeentehuis, is niet vanzelfsprekend. “Het laatste huwelijk in Zandvliet dateert vermoedelijk van voor de fusie. We kunnen jammer genoeg geen gegevens verstrekken. De huwelijksakten zijn immers pas openbaar na 75 jaar. Ze vermelden pas vanaf 2002 een expliciete locatie. Vanaf 2003 staat in elke akte ‘Plaats: districtshuis Berendrecht, Zandvliet, Lillo, Antwerpsebaan 140’.”
Over één ding bestaat wel duidelijkheid: hopelijk kan een koppel in het oud gemeentehuis elkaar het ja-woord geven. Proficiat aan de verliefden die dat mogen doen, wie het ook mag zijn.
Erik Vandewalle
